Nhiều người, đặc biệt là người châu Á, hay tin vào mối quan hệ nhân quả, nghiệp quả, quả báo. Gieo nhân nào ắt gặp quả ấy. Tôi thì không đồng ý hoàn toàn. Tôi vẫn hay nói rằng, người làm việc tốt chưa hẳn sẽ gặp điều tốt. Bạn tôi nghe thì bảo tôi tiêu cực nhưng thật thì bạn vẫn chưa hiểu hết ẩn ý trong câu nói ấy.

1.

Mẹ tôi ngày bà ấy còn trẻ rất sùng đạo. Bà ấy là con chiên ngoan ngoãn. Tất cả các hoạt động thờ cúng, ma chay, lễ nghĩa, từ thiện,… bà ấy đều góp sức. Có đoạn thời gian bà ấy gần như dành cả thanh xuân để đi làm “công quả”, tích phước cho chính mình.

Bà ngoại tôi thấy không ổn nên đã ép gả mẹ tôi cho ba tôi. Ít nhất điều đó giúp mẹ tôi có gia đình để thuộc về. Kết hôn xong mẹ tôi vẫn tiếp tục duy trì dù đã giảm mấy hoạt động công quả kia rất nhiều.

Nếu nói về mẹ tôi thì bà ấy là một người tốt, bà ấy không có những thói bà tám, không đủ tinh khôn để làm hại ai, càng không có lòng ác muốn hại ai, dù người ấy đã gây ra cho bà ấy nhiều thiệt hại, tổn thương. Tính cách bà ấy khá ngây thơ, sợ sệt, và hay khúm núm, rất hay bị người xung quanh, kể cả người thân như gia đình bà ấy hay người mới gặp như hàng xóm mới, lợi dụng, bóc lột lao động, lừa dối tình cảm, công kích cá nhân.

Việc xấu bà ấy làm nhiều nhất chắc là chửi bới, gào thét, càm ràm, nói luyên thuyên để xả ra ấm ức, thương tổn, căm giận, hận thù. Nhưng chỉ dừng ở việc nói miệng thôi chứ chưa từng có hành động nào gây hại, hãm hại ai. Nếu nói theo nhà Phật là phạm vào khẩu nghiệp hay sân hận.

Bà ấy vẫn tâm niệm bà ấy đang làm việc thiện tích phước và tin mình sẽ gặp những điều tốt lành.

Một ngày năm tôi 14 tuổi, mẹ tôi đổ bệnh. Bệnh rất lạ. Bà ấy không thể nói nhiều, cầm nắm vật nặng quá 1kg, đi lại bình thường được vì những hoạt động cơ bản ấy đủ nặng để khiến bà ấy đau lưng, đau không ngồi nổi, không nói nổi, càng không la hét chửi bới nổi. Bà ấy cũng mất khả năng lao động từ đó.

Sau đó chạy chữa rất nhiều nơi, rất nhiều năm, rất tốn kém, nhưng hoàn toàn không cải thiện.

Trong những lúc tăm tối nhất của cuộc đời, bà ấy hay ca cẩm rằng

Trên đời này người tốt toàn gặp việc xấu không thôi. Người tốt hiền quá nên luôn bị người xấu bắt nạt. Tao ăn ở tốt như này, cả đời chưa làm hại ai mà toàn gặp chuyện xấu, người xấu, xui xẻo, bệnh tật.

2.

Mẫu nạn nhân như mẹ tôi ngoài xã hội không thiếu, nếu không nói là chiếm đa số. Biết làm sao được. Trong cuộc chiến sinh tồn, cừu luôn nhiều hơn sói và luôn bị sói săn bắt.

Gần như những người bị bắt nạt luôn là những người “hiền lành” nhất. Họ không đủ sức chống trả nên những kẻ bắt nạt luôn tìm đến tra tấn. Hay những người “ngây thơ” luôn là những người bị lừa đảo, lừa dối nhiều nhất. Họ không đủ hiểu biết về các góc độ cuộc sống nên dễ dàng trao niềm tin cho người khác.

Những người này luôn thiếu một chút bản lĩnh bảo vệ mình, một chút sắc sảo để nhìn ra động cơ của người khác khi tiếp cận mình.

Sau sự việc, có người sẽ học được kỹ năng mới để tránh lặp lại. Có người sẽ trở nên evil, hắc hóa. Có người sẽ co ro giữ mình. Có người bằng cách nào đó, vẫn không nhận ra được gì để thay đổi. Mẹ tôi là kiểu cuối cùng.

Đối với mẹ tôi, khi bà ấy nhận ra những dối lừa thì chuyện đã quá muộn màng, người xưa đã chết, bà ấy đã già, bệnh tật đói nghèo lại đang quấn thân. Có một sự uất hận không hề nhỏ với cuộc đời. Mẹ tôi lúc ấy như kiểu đòi nợ vậy, tao gieo nhân nhưng sao không gặp quả?

Bạn tôi, biết về hoàn cảnh của tôi, nghe tôi nói rằng, người làm việc tốt chưa chắc gặp điều tốt, đã hiểu lầm tôi là kiểu trở nên tiêu cực, hắc hóa.

Ừ. Là bởi vì bạn ấy chưa biết được câu chuyện tiếp theo.

3.

Bồ đề Đạt Ma là một nhà sư rất nổi tiếng ở thời đại ông sống. Tiếng tăm ông vượt Himalaya, từ Ấn Độ vang xa đến Trung Hoa tận 9 năm trước khi ông đặt chân lên mảnh đất này.

Ngày ông đến Trung Hoa, được Vũ Đế đón tiếp long trọng. Vũ Đế theo đạo Phật và đã mở rộng đạo Phật khắp Trung Hoa, từ tài trợ cho tăng lữ sinh sống, sao chép, dịch thuật kinh sư đến xây chùa chiềng, phổ cập lễ lộc (Phật đản).

Khi gặp trực tiếp, Vũ Đế hỏi Bồ đề Đạt Ma rằng mình sẽ nhận được gì khi chết đi. Bồ đề Đạt Ma bảo rằng

Bệ hạ sẽ xuống địa ngục! Những việc tốt mà người làm vì để mang theo qua thế giới bên kia. Vì khi chết đi người ta không thể mang theo được gì, nên người đang cố gắng tích góp cho thế giới bên kia bằng của cải của thế giới này. Người đang mặc cả với thượng đế.

Tất cả bá quan văn võ tăng lữ há hốc mồm. Những điều Bồ đề Đạt Ma nói ngược lại hoàn toàn với những điều mà các nhà sư khác đã luôn ra rả nói cho ông nghe.

Nhưng Vũ Đế là một người sáng suốt và vĩ đại. Không có bản án tử hình nào dành cho Bồ đề Đạt Ma cả. Ngược lại, hai người trở nên thân thiết nhiều năm sau đó và đạo Phật càng thịnh vượng ở Trung Hoa.

4.

Lòng tốt có thể tạm chia làm hai loại

• Xuất phát thuần túy từ chân thiện mỹ (pure kindness)
• Xuất phát từ mong đợi sẽ nhận lại điều tốt đẹp (conditional kindness)

Không xa lạ khi ngoài xã hội nhiều người đi chùa chỉ để tích phước nhưng không hề hành thiện. Có lẽ nhóm người này làm cho những người vô thần trở nên chán ghét tôn giáo hơn.

Hoặc nhiều người khác đã hành thiện vì lòng trắc ẩn trong thâm tâm nhưng họ vẫn không kìm được mong đợi những điều tốt đẹp sẽ quay trở về, như chính mối quan hệ nhân quả, họ đã vô tình làm bẩn đi lòng tốt thuần khiết của mình, biến lòng tốt trong sáng ban đầu thành lòng tốt có mong đợi. Mẹ tôi chính là một người như thế.

Gieo nhân được quả không sai. Sai ở chỗ mọi người hay ngộ nhận cái nhân và cái quả trong lúc gieo.

Với tôi thì, lòng tốt thuần túy, người làm điều tốt vì cảm thấy điều đó tốt đẹp (gieo nhân) thì họ đã nhận được quả ngay lập tức. Họ cảm thấy rất vui trong lòng, niềm vui của việc đã giúp đỡ, đã lan tỏa điều tốt đẹp chính là cái quả họ mong đợi và được nhận. Những việc sau đó, phước lành hay ác ý, xui xẻo hay may mắn, giàu có hay nghèo hèn… đều không liên quan đến việc hành thiện ngay lúc này.

Bỏ đi những toan tính, tích góp, mong đợi nhận về, tập trung vào việc làm tốt ở thời điểm hiện tại sẽ đem đến cho người ta những niềm vui vĩnh hằng. Người có nhiều niềm vui vĩnh hằng như thế này luôn có dòng năng lượng trong mình để tiếp tục gieo nhân. Năng lượng tốt đẹp có thể hoặc không đem đến những điều tốt đẹp, nhưng chắc chắn sẽ giúp họ luôn sẽ cảm thấy tốt đẹp trong mọi hoàn cảnh. Trong tâm trí họ trồng một vườn hoa cỏ đầy nắng.

Hãy làm điều tốt vì bản thân bạn cảm thấy tốt đẹp hơn khi làm. Đừng làm điều tốt vì để nhận về điều tốt. Không ai, Thượng đế, Phật nào bán bảo hiểm cho lòng tốt cả. Chỉ có bạn làm vì bạn cảm thấy vui, thấy tốt đẹp hơn. Hết rồi.

Nhưng đừng quên mài sắc trí thông minh của mình nhé. Lòng tốt chỉ được trao đúng nơi khi nó có thêm sự sắc sảo. For your and your kindness’s sake, be smarter.