Ngụy trang là một nghệ thuật phòng vệ mà tất cả các loài trên thế giới này đều trang bị và đút kết theo từng cách riêng qua hàng triệu năm sinh tồn. Con người cũng không ngoại lệ. Con người ngụy trang đỉnh đến mức, chính họ không còn nhận ra bản thân mình.

1.

Lần đầu tiên xem một bài ted talk về bạch tuộc, tôi cảm thấy rất quào về trí thông minh vượt trội cùng thuật ngụy trang đỉnh chóp của chúng.

Hàng trăm ngàn quyết định và xử lý trên toàn cơ thể, đặc biệt là da (màu sắc, bề mặt) và cơ, cùng một lúc trong 1-2s, nhịp nhàng, mượt mà, sống động vô cùng.

Từ đó tôi vẫn luôn nghĩ bạch tuộc là loài vật ngụy trang đỉnh nhất địa cầu rồi.

Nhưng mà dạo gần đây tôi nghĩ là mình sai rồi.

Thuật ngụy trang đi kèm với trí thông minh. Loài vật thông minh nhất sẽ có thuật ngụy trang đỉnh nhất. Địa cầu nào có loài vật nào thông minh hơn loài người ở thời điểm hiện tại cơ chứ?

Con người ngụy trang đỉnh đến mức, chính họ không còn nhận ra bản thân mình.

2.

Như những loài vật khác, người ta ngụy trang vì sinh tồ. Con người ngụy trang để sinh tồn, vừa chung sống vừa cạnh tranh giữa muôn vàn đồng loại.

Từ gia đình đến xã hội, đứa trẻ âm thầm học rất nhiều quy tắc, chuẩn mực, mong đợi, kỳ vọng… và đáp ứng tất cả những điều đó ở điểm cân bằng giữa những điều người khác muốn, điều nó muốn, và sinh tồn.

Khi nào nên nói gì, hành xử như thế nào, cần làm gì để có được điều mình muốn, để mình không cảm thấy bị đánh giá thấp, bị tấn công, bị tổn thương…

Năm qua tháng lại, đứa trẻ tích góp rất nhiều những mặt nạ, những bản ngã để có thể linh hoạt theo từng hoàn cảnh. Có lẽ lúc bắt đầu, đứa trẻ không biết rằng điều đó đồng nghĩa với mang vác rất nhiều gánh nặng vô hình, rất nhiều tổn thương bị vùi lắp, bỏ quên trước khi lành lặn; rất nhiều cảm xúc bị đè nén, phớt lờ chỉ để trưng ra bộ mặt “phù hợp” với hoàn cảnh yêu cầu.

Đằng sau chữ “phù hợp” này là trăm ngàn vạn tính toán đã đi vào tiềm thức, những cân đong đo đếm tức thời. Một bộ ứng xử muôn hình vạn trạng cho từng mối quan hệ, từng tình huống, từng người, từng cảm xúc. Đâu khác gì thuật ngụy trang.

Rồi thì điều gì đến cũng phải đến. Mang vác nhiều lớp ngụy trang trong nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm là việc làm vô cùng tốn kém sinh lực, trí lực, năng lượng và là nguồn gốc của sự ăn mòn, chết mòn, kiệt sức, trầm cảm, hay điên loạn.

3.

Tôi có người bạn. Ở giai đoạn khủng hoảng hiện sinh, bạn tôi không biết chính bản thân mình thích gì, muốn gì.

Đặc điểm của những người như bạn ấy là bạn ấy giỏi quan sát hoàn cảnh xung quanh và người khác để chiều lòng theo họ. Những điều bạn ấy làm là vì những người xung quanh, gia đình bạn bè, yêu thích nên bạn ấy yêu thích. Bạn ấy đều nương theo cảm xúc, hoạt động của mọi người để mọi người vui vẻ.

Rồi một ngày trâm gãy bình tan. Có những mối quan hệ đứt gãy và rời đi. Bạn ấy chơ vơ như đứa trẻ lạc. Tôi không hiểu cảm giác này cụ thể là gì và làm thế nào để vượt qua. Một cảm giác lạc trôi vô định chăng?

Hay cái anh trai trong bài hoa tiêu tôi vừa viết ban sáng. Tôi cũng thấy anh gồng mình lên sống. Tôi thấy anh ôm đồm vào mình rất nhiều, một bộ óc làm việc miệt mài. Nếu những gì người khác mang trong tâm trí là một ngôi nhà thì thứ anh ôm giữ trong đầu là một lâu đài đồ sộ. Có vẻ hữu ích, tráng lệ nhưng cũng rất cồng kềnh.

Nếu lấy hình ảnh để hình dung hai người này, thì một người giống một quả bóng bay nhưng không đủ nhẹ để bay lên trời, cũng không đủ nặng để chạm xuống đất. Nó cứ lửng lơ, cảm giác nó muốn vỡ đến nơi nhưng nó rất dai, không vỡ. Một người thì như cái pháo đài bằng đá, tầng tầng lớp lớp, cứng rắn, gai nhọn, nguy nga nhưng khô cằn.

4.

Tôi không giống hai người ấy. Tôi tự do mình đã thuộc tuýp người thẳng thắn tự do, thích gì làm nấy nhưng không, tôi cũng phải mang vác rất nhiều bộ mặt cho cuộc sống và sinh nhai của mình. Bạn đại học tôi bảo, nhìn chung nếu phải hình dung về tôi thì tôi rất giống con chim diều ăn rắn, con chim màu trắng đã bảo vệ con mèo và bị con đầu đàn đạp gãy cánh, khá kiêu hãnh và nếu tin là mình đúng thì sẽ làm dù có trả giá.

Nếu là đồng nghiệp tôi, họ sẽ có hình dung khác về tôi. Tôi không giống con chim trắng ấy trong môi trường công việc, ít nhất là trong 2 năm gần đây.

5.

Đầu năm nay tôi phát hiện mình lại bị trầm cảm (depression). Tôi cảm giác mình không thể tiếp tục công việc mà nó cứ ăn mòn mình ngày từng ngày nên đã xin nghỉ việc.

Để tìm ra lối thoát cho mình, tôi lại đâm đầu vô đọc. Lần này tôi còn xem thêm podcast. Với tôi, những người đi trước như những người thầy. Có những người đã kinh qua và móc hết ruột gan ra truyền tải kinh nghiệm của họ.

Nhà tâm lý học Gabor nói rằng trầm cảm là when the body says no. Diễn viên Jim Carrey nói rằng depression is when your body says fuck you, I don’t wanna continue like this anymore. Hay nhà huyền học Osho thì nói rằng đó là khi con người có sự bất đồng giữa bên trong và bên ngoài.

Tôi thấy rằng tất cả thông điệp này đều rất nhất quán. Tôi đã dựa theo những chỉ dẫn ấy và tìm lại một phần đã đánh mất của mình. Tôi dần nhận ra nguyên nhân mình bị trầm cảm.

Một mặt, tôi đã liên tục không được phép làm những điều mình muốn làm, muốn thể hiện vì nhiều lý do xã hội, trong một thời gian rất dài, không có khoảng nghĩ. Và trong thâm tâm tôi, tôi thầm biết rằng mình có những cách thể hiện tốt hơn để có thể làm được điều mình muốn, with one and only condition is I’m dare to show up. Nhưng tôi đã không làm vậy. Tôi thấy yếu đuối, đầu hàng, và bất lực cho chính mình.

Một mặt khác tôi dồn ép cơ thể mình tiến về phía trước, liên tục, ráng thêm từng chút một để chạm tới những cột mốc tôi theo đuổi. Tôi gần như có một loại ám ảnh với việc phải hoàn thành, khi bắt đầu thì tôi gần như cố sống cố chết, bỏ ăn mất ngủ để hoàn thành.

Dù thế nào, tôi biết một phần trong tôi đã bị mất đi trong quá trình ngụy trang, cưỡng ép chính mình. Tôi tự trấn an rằng mình ổn nhưng không hề, sức khỏe thể chất lẫn tinh thần tôi ngày càng sa sút. Tôi càng đi càng xa nên cơ thể thét gào và tôi sập.

5.

Quá trình tôi vực dậy từ trầm cảm là quá trình tôi tự mình bóc tách tầng tầng lớp lớp ngụy trang, gỡ bỏ cưỡng ép chính mình đã xây dựng lên để che đi yếu ớt, tổn thương, bất lực… Đó là một quá trình khó khăn và theo tôi nó khá tâm linh. Tâm linh là vì lần này, thay vì chỉ tìm hiểu nỗi đau từ góc độ tâm lý học và tháo gỡ tổn thương như năm tôi 20, tôi lại tìm hiểu thêm và dựa vào chỉ dẫn của con đường vượt qua bản ngã.

Nói thì cao siêu vậy thôi chứ thật ra tôi chỉ làm thêm một việc. Quan sát bản thân mình nhiều hơn (quan sát thân tâm).

Theo tôi thì nguyên lý là như thế này. Chúng ta đều dễ dàng nhận ra vấn đề của người khác bởi vì chúng luôn quan sát họ. Mắt chúng ta nhìn vào thế giới xung quanh, nhìn ra ngoài. Sự quan sát này cho con người nhiều hiểu biết về thế giới bên ngoài và vì thế, họ luôn sáng tỏ vấn đề của người khác, trừ bản thân họ.

Thế nên việc cần làm để tìm lại mình, nhìn thấy chính mình, là quan sát mình. Quan sát từ cảm xúc, suy nghĩ, phản ứng, ngôn từ, cơ thể.

Từ khi tôi bắt đầu quan sát phản ứng, cảm xúc của mình trong từng việc tôi làm (nếu tôi kịp ý thức là mình cần quan sát bản thân), tôi bắt đầu nhận ra vài tổn thương bên trong mình và hàn gắn nó.

Tôi hàn gắn chính mình bằng cách hiểu mình và ngày càng thể hiện chính tôi như tôi là nhiều hơn, trong blog này, các mạng xã hội, các mối quan hệ.

6.

Chiếc blog này thật sự giúp tôi rất nhiều trong quá trình sống thật, hiện diện chính tôi như tôi là. Ở đây tôi thật sự viết thẳng những gì mình muốn viết và gạt bỏ hết những bận tâm, đánh giá xung quanh. Từ cái tên, nó đã là nơi tôi trút bỏ toàn bộ trách nhiệm phải đáp ứng kỳ vọng xã hội. Nó cho tôi can đảm viết, can đảm thừa nhận, can đảm là chính mình, can đảm gạt bỏ những ảo ảnh, sợ hãi về sự đánh giá.

Tôi thấy rằng đây là dấu hiệu đáng mừng và cho rằng mình đang dần đúng hướng. Ít nhất tôi đang dần cảm thấy tốt hơn. Tốt hơn cả tôi trước khi rơi vào trầm cảm.

---

Link ted talk tôi đề cập ở đầu. Theo tôi là rất hay ấy.