Cho đến khi thật sự vượt qua được nỗi đau này, ta vẫn sẽ bị cơn đau đó dày vò, lặp lại, đau đớn, thét gào, và lại gục ngã từ trong sâu thẳm.

1.

Không ai sống mà không mang theo những nỗi đau bên mình.

Bạo lực gia đình, vật lý hay ngôn từ, bị phớt lờ, bị thao túng, bị bỏ rơi, bị bắt nạt, bị đối xử bất công, bị phân biệt đối xử, áp lực đồng trang lứa, mất đi người thân, gánh nặng của kỳ vọng gia đình và xã hội…

Một người không phải chỉ mang một nỗi đau duy nhất mà mang một vài nỗi đau trong đời.

Một vết thương tâm lý (mental pain) có thể tạm chia làm ba thành tố

• Event – Sự việc diễn ra. Một sự kiện, sự việc xảy ra, châm ngòi cho nỗi đau theo góc nhìn khách quan. Ví dụ một người phụ nữ để lại đứa con và đi tái giá.
• Pain/ Trauma – Cảm nhận, tiếp nhận của người chịu tổn thương về sự kiện, sự việc đó. Theo cảm nhận của đứa trẻ, nó trở thành một người không được cần đến, một người bị bỏ rơi, một gánh nặng, một đứa trẻ không xứng đáng được yêu thương.
• React – Phản ứng với nỗi đau. Những phản ứng, hành vi, niềm tin, tâm lý của đứa trẻ để thích ứng với cơn đau trong ngắn hạn và dài hạn. Đứa trẻ có thể thu mình, mặc cảm, luôn tìm kiếm sự công nhận, yêu thương hoặc trở nên nổi loạn.

2.

Phản ứng với nỗi đau là kết quả của chuỗi qua trình trên. Phản ứng càng tinh vi, nỗi đau càng khắc xuống những tầng sâu vô thức. Phản ứng khác nhau tạo nên những con người khác nhau. Diễn viên Chris Williamson có một bài phỏng vấn rất nổi tiếng. Khi được hỏi sự khác biệt của người hùng và kẻ phản diện, ông nói rằng:

“Người hùng và kẻ phản diện đều có chung câu chuyện quá khứ, nỗi đau. Sự khác nhau ở chỗ họ lựa chọn làm gì với nỗi đau đó.

Kẻ phản diện nói rằng thế giới này khiến tôi đau khổ, tôi sẽ khiến cả thế giới đau khổ như mình.

Người hùng nói rằng thế giới này tổn thương tôi, tôi không muốn nó tổn thương thêm ai khác.”

Phản ứng của một người cũng phản ánh họ đang ở đâu trên hành trình chữa lành khỏi nỗi đau của mình:

• Nếu thực sự vượt qua một nỗi đau, ta sẽ biết ơn những đau đớn mình đã đi qua nhưng không mong người khác phải đi qua nỗi đau đó. Ta hiểu rằng nỗi đau giúp ta trưởng thành nhưng nó cũng quá sức với một người để có thể vượt qua nó một mình. Ta sẽ đưa ra lời khuyên, chỉ dẫn, và hy vọng người kia sẽ vượt qua nó.

• Một số sẽ cách ly nỗi đau, không gặp người cũ, không nhắc chuyện cũ, tránh né tình huống cũ. Ta biết rằng hiện tại ta chưa đủ sức vượt qua nhưng cũng hiểu rằng bản thân không nên bị nó ảnh hưởng. Nhưng trạng thái này không kéo dài lâu. Hoặc ta phải vượt qua đau đớn một lúc nào đó sớm thôi, hoặc bị đau đớn đội mồ sống dậy và nuốt chửng.

• Trường hợp tệ nhất là ta bị mắc kẹt ở một vài nỗi đau vĩnh viễn. Dù có cố nuốt xuống cảm giác khó chịu, che dấu những tổn thương, ta vẫn bị nó ám ảnh. Ta thường xuyên kể về quá khứ một cách vô thức, khao khát được lắng nghe, được đồng cảm, được công nhận, tệ hơn là ngấm ngầm muốn nhìn thấy thất bại của người khác, công kích và bắt nạt kẻ yếu thế hơn.

3.

Ngôn ngữ của một người phản ánh họ ở đâu trong nỗi đau ấy. Ví dụ chịu đựng sự bất công:

• Người chưa từng chịu đựng nỗi đau của sự bất công: Cuộc sống này không công bằng, hãy tập làm quen với điều đó.
• Người mắc kẹt ở nỗi đau nhưng chưa nhận ra điều đó: Tôi là người thuộc nhóm <XXX>. Nhóm của tôi phải đối mặt với <YYY>. Bạn không nhận ra điều đó nên tôi phải liên tục nói ra, nhắc lại.
• Người đang đau khổ chịu đựng nó: Tại sao tôi lại chịu đựng bất công này?
• Người tránh né cơn đau: từ nhóm <XXX> nhưng cố gắng nhảy qua nhóm <YYY>. Chuyển qua <YYY> rồi thì bất công này sẽ vơi bớt đi, không còn nữa.
• Người đã vượt qua nỗi đau: Cuộc sống này dù có nhiều bất công hoặc có vẻ bất công, nhưng chính vì vậy nó đáng sống. Nó giúp người ta trải nghiệm nhiều cung bậc để trải rộng góc nhìn. Cuộc sống đưa ta đến đâu ắt phải là nơi ta cần đến. Hoặc Bất công là cảm nhận chủ quan. Cùng một điều kiện, nếu bạn thấy đủ thì sẽ đủ, thiếu thì sẽ thiếu.

Cuộc sống không đơn giản phân chia rạch ròi anh hùng và phản diện. Một người có thể vượt qua nỗi đau này nhưng mắc kẹt ở nỗi đau khác. Một người có thể giúp đỡ người khác ở khía cạnh này và cần được giúp đỡ ở khía cạnh khác. Tôi là điển hình của một người như thế.

4.

Hầu hết chúng ta cũng không ngợ hết những nỗi đau tâm lý nào mình đang mang và nó đến từ đâu. Nỗi đau này vô hình và ta đã quá quen thuộc mang vác những tổn thương này bước tiếp.

Thời điểm bị tổn thương lần đầu, ta chỉ kịp xoay sở để sinh tồn, giống như việc ta cố gắng bậc dậy từ một cú ngã và đi lại bình thường. Ta chôn cất nỗi đau nơi sâu thẳm nhất trong tâm trí, tự an ủi mình ổn để bước tiếp và sống, rồi quên đi nó trước khi kịp sơ cứu hay chữa lành.

Những vết thương chôn cất lâu năm trở nên hoại tử, di căn, biến dạng, càng khó đối phó hơn thời điểm ban đầu. Khi nỗi đau đội mồ sống dậy, chúng thường vượt qua kiểm soát của một người, cũng vượt qua khả năng diễn đạt của ngôn từ và thấu hiểu cảm xúc thông thường.

Chúng len lỏi qua hình hài của ngôn ngữ ta dùng, kỳ vọng ta mang, phản ứng ta bộc phát, cảm xúc ta toả ra, một cách vô thức. Rồi ta tiếp tục gieo rắc nỗi đau cho người xung quanh, một cách vô thức lần nữa.

5.

Nhưng ai lại không muốn mình vượt qua đau khổ để trở nên mạnh mẽ hơn chứ? Chỉ là nỗi đau tâm hồn vẫn luôn bị xem nhẹ, bị bỏ qua trong khi lại khó để phát hiện, nhận dạng hơn một nỗi đau thể xác thông thường.

Một người hiểu chính mình sâu sắc là người hiểu được nỗi đau họ đang mang, hiểu được những nỗi đau đằng sau những động cơ, kỳ vọng của bản thân. Người ta phải hiểu được nỗi đau trước khi có thể xoa dịu và chữa lành được nó.

Để biết được nỗi đau ở đâu, ta có thể bắt đầu bằng cách học cách quan sát mình: mình dễ nổi khùng với điều gì nhất, đánh mất lý trí hay thiếu nhất quán trong hoàn cảnh nào nhất.

Hầu hết trường hợp làm ta cảm thấy tức giận, tổn thương, hay xúc phạm lại không đến từ người đối diện mà đến từ những nỗi đau ẩn tàng sâu xa hơn. Người đối diện chỉ vô tình gợi dậy một vết thương ta đã bỏ quên, ta chính là người phản ứng với điều đó, vô thức và đôi khi thái quá.

6.

Đối diện với nỗi đau của mình, ta nên dịu dàng và bao dung, như cách ta dịu dàng và bao dung với những điều ta yêu thương nhất khi vẫn còn lý trí và tỉnh táo. Việc cố truy vết nỗi đau hay đòi lại công bằng từ người đã làm tổn thương ta trong quá khứ giống như gãy lên vết thương hở, có vẻ đã ngứa nhưng lại làm vết thương tệ hơn.

Phước lành của nỗi đau là tìm lại chính mình và bình yên sau những cơn bão lòng.