Sự vâng lời ở trẻ nhỏ là biểu hiện của một đứa trẻ không cảm thấy đủ tình thương từ cha mẹ, tình thương vô điều kiện.

1.
“Con chị dạo này nó không nghe lời em ơi”.
Ờ, con chị nó “nghe” lời mới “lạ” đó.

Tất nhiên tôi không nói ra những lời khó nghe này khi đang trong cuộc trò chuyện với người kia và nhận ra họ không sẵn sàng để uống thuốc đắng.

Không đứa trẻ nào “nghe lời” cha mẹ chúng trừ khi chúng nhận ra là phải thích nghi với ba mẹ chúng để sinh tồn (adjust behaviors to adapt environment).

2.
Với một đứa trẻ khi từ khi chào đời đến lúc thành niên, điều đầu tiên nó nhận thức được là cha mẹ là người chu cấp mọi thứ cho nó.

Bữa ăn, giấc ngủ, mái nhà.

Nhiều cha mẹ lại còn nhắc ra rả việc đó.
Nếu con không….thì…..
Nếu con không ngoan, thì con không được đi chơi.
Nếu con không có thành tích tốt, thì con không được thưởng.
Nếu con không được như cha mẹ mong muốn, thì cha mẹ sẽ lại càm ràm.
….

Với những sinh linh yếu ớt, chưa có nhiều sự phòng vệ, chưa đủ để tự lập, thì những lời đó có sức nặng vô cùng. Trong suốt tuổi thơ của nhiều đứa trẻ, cha mẹ có thể và thật sự đã từng phạt như lời họ nói, nhiều lần.

Dù động cơ có là gì, lời nói của cha mẹ, nếu không đủ khéo léo lưu tâm, thường có tính đe doạ đến con cái mình. Không ai thích nghe đi nghe lại những lời đe doạ cả. Nên là, đứa trẻ bắt đầu lắng nghe và phớt lờ có chọn lọc. Dĩ nhiên, điều này diễn ra âm thầm.

3.
Trớ trêu hơn là, nhiều người còn nói chuyện như thể con cái họ là gánh nặng hay quỹ đầu tư sinh lời đang chậm trả lãi vậy.

“Nuôi bao lớn rồi chưa làm gì được cho ba mẹ cả.”
Hoặc mấy câu như “tao còng lưng vất vả nuôi mài”.

Bạo lực thông qua lời nói, ngôn ngữ của các bậc cha mẹ chưa bao giờ nhận được sự quan tâm xứng đáng.

Đứa trẻ, thay vì cảm nhận được “tình yêu vô điều kiện” của bậc cha mẹ, lại phải tiếp thu “tình yêu có điều kiện” này. Cùng với chứng kiến những hành vi, hành xử không khớp với lời nói của cha mẹ mình, chúng bắt đầu thay đổi hành vi của mình.

4.
Khi không cảm nhận đủ tình yêu vô điều kiện và hành vi đúng đắn của cha mẹ, con cái sẽ có hai phản ứng thường xảy ra theo đó.

• Một là đứa trẻ sẽ không ngoan, không vâng lời, nổi loạn. Nó nổi loạn để thách thức lời đe doạ nó, để được làm điêù nó thật sự muốn, để không phải gánh vác kỳ vọng của người khác quá nhiều.
• Hai là đứa trẻ sẽ hành xử như đứa trẻ ngoan, để được quà. Hệ quả là nó luôn tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài. Nó phải đẹp, phải xuất sắc, phải nổi trội, phải như con nhà người ta, phải như ba mẹ nó và những người ngoài khác mong đợi…

Bạn nghĩ những đứa trẻ này mãi ngoan và không phản kháng ư? Không đâu. Chỉ là sự phản kháng của nó thường sẽ đến muộn và hình thái phức tạp hơn nhiều.
Có khi là nổi loạn tuổi vị thành niên, có khi trở nên bất lực, lạc lõng ở tuổi trưởng thành, hay hiện diện ở sức khoẻ của đứa trẻ như là bệnh tự miễn.

5.
Nhiều con cái của bạn tôi, bạn tôi và chính tôi là người mắc bệnh tự miễn. Bệnh tự miễn là tự hệ miễn dịch chống lại chính cơ thể của mình vì nó thấy không ổn. Còn tại sao hệ miễn dịch lại nhạy cảm bất thường thì có nhiều nguyên nhân sâu xa, nhưng hầu hết là nguyên nhân tâm lý.

Khác với người khác ở chỗ là, tôi mắc bệnh chàm da khi đã trưởng thành.

Có một thời điểm, tôi bị dị ứng rất nghiêm trọng, chỉ ăn được vài món trong thực đơn. Ăn thịt đỏ, hải sản, trứng, sữa … dù chỉ một ít, thì da sẽ tự mẫn đỏ, hình thành vết thương hở, và không lành cho đến khi dùng thuốc chứa corticoid, đỉnh điểm phải dùng đến liều cao.

Một lần, tôi đi Thái chơi một tháng. Bất ngờ là, trong nguyên tháng đó, tôi hoàn toàn không bị dị ứng. Sau này tôi đi du lịch nước khác cũng như thế. Nhưng về lại nhà thì tiếp tục dị ứng, dù nhẹ hơn.

Không phải thức ăn ở Việt Nam nhiễm độc gì đâu. Tôi ở bên Thái và Việt Nam dùng thịt bò Mỹ và sữa của cùng một hãng. Điều khác nhau duy nhất là ở nhà có mẹ tôi. Không sai đâu. Sau này, khi tôi sống riêng khỏi mẹ tôi, tôi cũng giảm hẳn triệu chứng dị ứng. Dù tôi không nhận diện rõ ràng những tổn thương, cơ thể tôi vẫn cảm nhận và phản ứng. Trước đó tôi vẫn tin rằng tôi bị chàm da là vì đã uống kháng sinh quá nhiều sau những đợt điều trị lớn.

6.
Người ta nói con cái là tấm gương phản chiếu cha mẹ mình. Con cái sẽ không vì “nghe” mà làm theo. Con cái làm theo vì “thấy” và “chứng kiến”. Lời nói không bao giờ đáng tin bằng hành động. Chúng sẽ tin vào và bắt chước hành động, hành vi của cha mẹ mình hơn là lời nói. Đây là bản năng học hỏi của mọi sinh vật sống.

Khi bước chân vào làm phụ huynh, mọi người hành động như thể đó là bản năng và bản thân đã sẵn sàng. Nhưng sự thật là không. Chúng ta đều không đủ hiểu biết về trẻ nhỏ. Nếu không có suy nghĩ sâu sắc và tìm tòi về trẻ nhỏ, mọi người chỉ đang lặp lại tuổi thơ và tổn thương của mình lên thế hệ tiếp theo.

Nên là, nếu thật sự muốn con cái mình tốt và đẹp hơn, người cần được uống nắn, sửa chữa khi con cái không nghe lời, chính là quý phụ huynh. Điều này có vẻ khó nghe và khó khăn.

Cho đến khi cảm nhận qua hành động của cha mẹ những điều đúng đắn, những yêu thương vô điều kiện từ cha mẹ, con cái sẽ còn mãi không nghe lời, theo cách này hay cách khác.